به گزارش گروه تحلیلگران خبرگزاری به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران ،، در حال حاضر با توجه به اینکه  عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالا طبق یک چهارچوب مشخص صورت می‌گیرد، این موضوع را از اهمیت ویژه‌ای برخوردار کرده است که خروج محصولات از بورس باعث عدم شفافیت در بازار خواهد شد. چرا که در سال گذشته تا ابتدای امسال نیز زمزمه های خروج پتروشیمی از بورس کالا به گوش می رسید تا اینکه به صورت صریح از جانب دولت و مجلس این اخبارها سرکوب شد. اما آیا تنها مشکل صنایع پایین دستی در جهت تامین خوراک خود، منوط به این اخبار زد و نقیض بوده است!؟ مشکل اصلی از آنجا نشات میگیرد که صنایع بالادستی در پتروشیمی به دلایل زیادی (در ادامه مطلب بدان اشاره خواهیم کرد) حاضر به عرضه ی محصولات خود در بورس کالا نیستند و از هر وسیله و راهی استفاده خواهند کرد که این کار را انجام ندهند. اگرچه عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالا موجب کاهش رانت خواری در معاملات این صنایع و کوتاه شدن دست دلالان از این بازار خواهد شد، اما آیا منافع شرکت های بالادستی را هم در نظر می گیرد؟!

 طبق اعلام وزیر نفت بیشترین سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی مربوط به طرح‌های نیمه‌دولتی است. در این بخش سهم شرکت های خصوصی اندک بوده است. بخش خصوصی عمدتا شرکت های پایین دستی پتروشیمی هستند چرا که واحد‌های پایین‌دستی معمولا سریع‌تر از واحد‌های بالادستی ایجاد می‌شوند. محدودیت در تامین خوراک یکی از مشکلات همیشگی صنایع پتروشیمی است و تقریبا صنایع پتروشیمی چه پیش از تحریم و چه در دوران تحریم‌ها محدودیت تامین خوراک داشتند.از سوی دیگر در دوران تحریم‌ها برخی خوراک‌های گازی که از گازهای همراه با نفت خام نیز تولید می‌شد به دلیل کاهش تولید نفت خام کم شد. . نوسانات پیش‌بینی نشده در عرضه خوراک و همچنین نوسانات قیمتی مشکل اصلی این بخش به شمار می‌رود، زیرا این واحدها کوچک هستند و به تنهایی نمی‌توانند مشکلات خود را حل کنند. از سوی دیگر هزینه خرید خوراک خارجی از سوی مجتمع‌های پتروشیمی پایین‌دستی گران‌تر از تهیه آن از داخل تمام می‌شود چرا که تولیدکنندگان بزرگ به دلیل معافیت‌های مالیاتی بیش از آنکه بخواهند محصولات خود را در بازار داخلی عرضه کنند، تمایل به صادرات دارند. همچنین برخی تولیدکنندگان بالادستی پتروشیمی ادعا می کنند که عرصه محصولات در بورس کالا، مانع فعالیت و سودآوری آنها شده و به همین دلیل خواستار آزادسازی معاملات و لغو الزام در عرضه محصولات در بورس هستند. اما فعالان بخش پایین دستی صنعت پتروشیمی در واکنش به این تلاش ها تاکید می کنند که خروج محصولات پتروشیمی از بورس، باعث ایجاد رانت و انحصار خواهد شد. ازسوی دیگر صنایع بالادستی علاوه بر ذکر مشکلات مذکور معتقدند تامین به‌موقع و کافی خوراک می‌تواند به کمک آنان آمده و باعث رونق تولید و تامین به موقع و کافی صنایع پایین‌دستی شود. حال آنکه با راه‌اندازی فازهای پارس‌جنوبی در مقایسه با دولت دهم باید انتظار داشت بخش قابل‌توجهی از این مشکلات برطرف شود. اما همچنان مشکل تامین خوراک صنایع پتروشیمی پایین دستی به قوت خود باقی است.

 البته به گفته زنگنه، تامین نیاز تولیدکنندگان کوچک باید تسهیل شود که برای این موضوع با بورس مذاکراتی صورت گرفته و راه‌حل‌هایی نیز در دستور کار قرار گرفته شده است. اما بورس کالا چگونه می تواند تولیدکنندگان خوراک پتروشیمی های پایین دستی را تشویق به عرضه در بورس کالا کند؟!

در ماده 37 قانون رفع موانع تولید به صراحت بر صادرات محصولات پس از تامین نیاز صنایع داخلی تاکید شده است، براساس این قانون، مواد خام باید در بورس کالا عرضه شود و اگر تا سه نوبت تقاضای داخلی برای آن محصولات وجود نداشت، مجوز صادرات می گیرد که صنایع پایین دست در انتظار اجرای این قانون هستند.

در فروش محصولات پتروشیمی ها و نرخ خوراک آن ها متاسفانه از زمان ابلاغ قوانین در مورخ  1393.4.12 در ارتباط با مبنای قیمت فروش محصولات پتروشیمی ها در بورس کالا بر مبنای ارز آزاد، شرایط نابسامان و ملتهبی در صنایع پائین دست پتروشیمی ایجاد شده است. این عامل منجر به افزایش قیمت محصولات نهایی در طی زنجیره ارزش و کاهش توان رقابت برای کالاهای مصرف داخل و صادرات شده است، لذا پیشنهاد می گردد قیمت خوراک پتروشیمی ها FOB-5% شود تا از صنایع داخلی حمایت شود. بهره مند شدن تمامی زنجیره ارزش افزوده صنایع داخلی، فقط مربوط به آن خوراکی  باشد که معادل آن خوراک تخصیص یافته به پالایشگاه ها و پتروشیمی ها به صنایع پائین دستی داخلی به فروش رفته است و آن میزان خوراکی را که معادل محصول تولیدی آن توسط مجتمع های پتروشیمی و پالایشگاهی به خارج از کشور صادر می شود FOB -5% با ارز آزاد محاسبه و وجه خوراک دریافتی بصورت ارزی پرداخت گردد. این بدان معناست که شرکت های تولیدی بالادستی به ازای میزان فروش محصولات در بازار داخلی از مزایای معافیت های مالیاتی در بخش صادرات، دریافت ارز آزاد و تامین خوراک خود بهره مند شود این عامل می تواند موجبات تامین خوراک صنایع پایین دستی را فراهم سازد. همچنین تازمانی که اصلاحات قانونی در این زمینه صورت نگرفته است باید تعرفه وارداتی مواد اولیه واحدهای پائین دست پتروشیمی صفر و واردات با ارز مبادله ایی و معاف از ارزش افزوده محاسبه گردد.